به گزارش مجله خبری نگار،لوزالمعده دارای دو عملکرد برون ریز و غدد درون ریز است. عملکرد برون ریز، آنزیمهایی برای کمک به هضم غذا تولید میکند، در حالی که عملکرد غدد درون ریز هورمونهایی ترشح میکند که میزان گلوکز (قند) خون را تنظیم میکنند.
بیماریهای متعددی میتواند بر عملکرد و سلامت کلی پانکراس شما تأثیر بگذارد. این بیماریها شامل دیابت نوع ۱، دیابت نوع ۲، پانکراتیت (التهاب لوزالمعده) و سرطان پانکراس است. درک آناتومی و عملکرد لوزالمعده میتواند به شما در درک چگونگی حفظ سلامت پانکراس در شکل مطلوب کمک کند.
آناتومی پانکراس
پانکراس عضوی است که در نزدیکی معده، کبد، روده، کیسه صفرا و روده بزرگ قرار دارد.
ساختار
پانکراس غدهای کشیده است که فضای بین معده و ستون فقرات را اشغال میکند. این اندام تقریباً ۱۵ سانتی متر طول دارد و به چهار بخش جداگانه تقسیم میشود: سر، گردن، بدن و دم. پهنترین قسمت پانکراس قسمت سر آن است که در یک شکاف C شکل در کنار دوازدهه یا قسمت بالایی روده قرار دارد. پانکراس از سر به دم، باریکتر میشود.
پانکراس از دو نوع بافت غده تشکیل شده است که عملکردهای متفاوتی دارند. غده برون ریز حدود ۸۰ درصد از پانکراس را تشکیل میدهد و به بدن شما در هضم کمک میکند. غده درون ریز از سه نوع سلول مختلف تشکیل شده است که به بدن شما کمک میکند هورمونهایی ترشح کند که در تنظیم میزان قند خون نقش دارند. همچنین لوزالمعده دارای یک مجرای پانکراس است که از سر تا دم لوزالمعده کشیده شده و به مجرای صفراوی شما متصل میشود.
محل قرارگیری
لوزالمعده در سطح مهرههای L۱ ستون فقرات و زیر پشت معده شما قرار دارد. پانکراس در وسط روده کوچک، کیسه صفرا و طحال قرار دارد. آئورت یا بزرگترین رگ خونی بدن که به سمت قلب میرود، درست در پشت پانکراس قرار دارد.
تغییرات تشریحی
گاهی اوقات، تغییراتی در آناتومی پانکراس وجود دارد. رایجترین این تغییرات عبارتند از:
پانکراس دیویزوم: تخمین زده میشود که ۱۰ تا ۱۵ درصد از جمعیت عمومی را تحت تأثیر قرار دهد، این شرایط زمانی رخ میدهد که در جوانههای لوزالمعده جوش غیر طبیعی یا غایب وجود دارد. این ساختار بر نحوه تخلیه مواد و پروتئینهایی که لوزالمعده شما ایجاد میکند، تأثیر میگذارد و میتواند خطر پانکراتیت مکرر (یا التهاب پانکراس) را افزایش دهد.
بافت پانکراس در معده: در حدود ۳ تا ۵ درصد از جمعیت، بافت پانکراس در معده یا روده کوچک ایجاد میشود. این ساختار به ندرت علائم ایجاد میکند، اما ممکن است مقداری انسداد روده را تجربه کنید که دفع مدفوع یا گاز را برای شما دشوار میکند.
آنسا پانکراتیکا: این ناهنجاری نادر میتواند زمانی اتفاق بیفتد که مجرای اصلی پانکراس و مجرای دیگری به هم متصل شوند که بر جریان مواد و پروتئین از اندام تأثیر میگذارد.
پانکراس حلقوی: این تغییر میتواند در بدو تولد اتفاق بیفتد و زمانی رخ میدهد که بافت پانکراس، حلقهای را در اطراف دوازدهه که اولین قسمت روده کوچک است که درست در کنار معده قرار دارد، تشکیل میدهد. این خطر ابتلا به پانکراتیت، زخم روده، انسداد و یرقان (یا زرد شدن چشمها و پوست) را افزایش میدهد.
پانکراس چه میکند؟
پانکراس دو وظیفه مهم و مجزا را در بدن انجام میدهد. این اندام به هضم (عملکرد برون ریز) کمک میکند و میزان قند خون (عملکرد غدد درون ریز) را در بدن تنظیم میکند. بدن قادر است این عملکردها را با ترشح هورمونها و آنزیمها انجام دهد.
هضم
پانکراس به عنوان بخشی از دستگاه گوارش، آنزیمهای گوارشی را به دوازدهه روده کوچک ترشح میکند. این آنزیمها نقشهای مختلفی در هضم دارند. آنزیمهای اولیهای که پانکراس ترشح میکند عبارتند از:
آنزیمهای پروتئاز: این آنزیمها که شامل تریپسین، کیموتریپسین، کربوکسی پپتیداز و الاستاز هستند، برای تجزیه پروتئینهای غذایی که میخورید عمل میکنند و به سلولهای شما اجازه میدهند آنها را جذب کنند. همچنین آنها از شما در برابر باکتری ها، مخمرها یا سایر میکروبها در روده محافظت میکنند.
آنزیمهای لیپولیتیک: هنگامی که با صفرا (مایع تولید شده توسط کبد) ترکیب شوند، این دسته از آنزیمها به بدن در تجزیه چربیها کمک میکنند. آنزیمهای لیپاز، فسفولیپاز و استراز به این دسته تعلق دارند.
آنزیمهای گلیکولیتیک: این آنزیمها شامل آمیلاز و لاکتاز هستند که به بدن شما کمک میکنند تا نشاسته را به قند تبدیل کند تا بدن شما بتواند از قند برای انرژی استفاده کند.
آنزیمهای نوکلئولیتیک: آنزیمهای نوکلئولیتیک که ریبونوکلئاز و دئوکسی ریبونوکلئاز نام دارند، برای تجزیه DNA و RNA موجود در غذای شما کار میکنند.
تنظیم قند خون
به عنوان بخشی از سیستم غدد درون ریز، لوزالمعده برای تنظیم میزان قند خون در جریان خون شما نیز کار میکند. برای مدیریت صحیح قند خون، سلولهای لوزالمعده هورمونهای زیر را مستقیماً در خون ترشح میکنند:
انسولین: این هورمون قند خون را کاهش میدهد. انسولین به قند اجازه میدهد تا وارد کبد، ماهیچه و سلولهای چربی شود که این سلولها برای تولید انرژی استفاده میکنند.
گلوکاگون: اگر میزان قند خون شما خیلی پایین باشد، گلوکاگون به کبد سیگنال میدهد که قندهای ذخیره شده را آزاد کند و به افزایش قند خون شما کمک کند.
گاسترین: این هورمون معده را تحریک میکند تا اسید معده تولید کند که غذا را تجزیه میکند. شایان ذکر است که این هورمون بیشتر در معده ساخته میشود، اما پانکراس نیز از تولید آن پشتیبانی میکند.
آمیلین: این هورمون با همکاری نزدیک با عملکرد انسولین، اشتها را کنترل میکند و در تخلیه معده نقش دارد تا میزان قند خون را در محدوده طبیعی نگه دارد.
بیماریهای مرتبط
بیماریهای مختلفی وجود دارد که بر سلامت پانکراس تأثیر میگذارد. این بیماری شامل:
سوراخ شدن: اگر پانکراس سوراخ شود، آنزیمهای گوارشی به داخل حفره شکم شما نشت میکنند. این موضوع نه تنها میتواند به پانکراس شما آسیب برساند، بلکه میتواند بر سلامت اندامهای اطراف نیز تأثیر بگذارد.
سرطان پانکراس: سرطانهای پانکراس، به ویژه آدنوکارسینوم پانکراس، چالش برانگیز هستند، زیرا معمولاً تا زمانی که پزشک شما میتواند این وضعیت را تشخیص دهد، در مرحله پیشرفته هستند. این نوع سرطان بیشتر در بین افراد بالای ۷۰ سال دیده میشود.
دیابت نوع ۱: این اختلال خود ایمنی زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی به طور تصادفی به سلولهای پانکراس که انسولین تولید میکنند حمله میکند. اگرچه بزرگسالان میتوانند به آن مبتلا شوند، دیابت نوع ۱ بیشتر در دوران کودکی و اوایل نوجوانی شایع است. علائم این بیماری شامل تشنگی، تکرر ادرار، گرسنگی، خستگی و مشکلات بینایی است.
دیابت نوع ۲: دیابت نوع ۲ شایعترین نوع دیابت است که اغلب به دلیل میزان بالای قند خون و مقاومت به انسولین رخ میدهد. مانند دیابت نوع ۱، دیابت نوع ۲ نیز میتواند باعث افزایش تشنگی، تکرر ادرار، گرسنگی، خستگی و تاری دید شود.
پانکراتیت: این بیماری که به عنوان التهاب پانکراس شناخته میشود، میتواند مزمن (طولانی مدت) یا حاد (کوتاه مدت) باشد. افراد مبتلا به پانکراتیت ممکن است درد بالای شکم را تجربه کنند که میتواند به سایر قسمتهای بدن گسترش یابد. سنگ کیسه صفرا، نوشیدن مقادیر بیش از حد الکل و کمبود پروتئین آلفا-۱ آنتی تریپسین میتواند منجر به پانکراتیت شود.
تست تشخیصی
برای ارزیابی سلامت و عملکرد پانکراس، چندین آزمایش و غربالگری وجود دارد که ممکن است پزشک شما از آنها استفاده کند. این شامل:
تست عملکرد لوزالمعده سکرتین: پزشک شما یک لوله نازک را از طریق بینی شما وارد میکند تا هورمون سکرتین را به پانکراس شما برساند. سپس، نمونهای از خون شما را میگیرند تا ببینند لوزالمعده شما چگونه به هورمون پاسخ میدهد.
آزمایش الاستاز مدفوع: این آزمایش شامل غربالگری نمونهای از ماده مدفوع (یا مدفوع شما) برای بررسی میزان الاستاز که یک آنزیم گوارشی است، و بررسی میزان عملکرد پانکراس در هضم است.
کلانژیوپانکراتوگرافی رتروگراد آندوسکوپی (ECRP): این آزمایش از یک آندوسکوپ (لوله بلندی که دوربینی به آن متصل است) و رنگ کنتراست برای عکسبرداری با اشعه ایکس برای مشاهده واضح آناتومی پانکراس و مجاری صفراوی استفاده میکند.
اسکن توموگرافی کامپیوتری (CT): در این نوع تست تصویربرداری از رنگ کنتراست و دستگاه اشعه ایکس برای تشخیص تورم یا جای زخم در اطراف پانکراس استفاده میشود.
آزمایشات خون: پزشک شما ممکن است آزمایشهای خون مختلفی را برای بررسی میزان قند خون، اندازه گیری آنزیمهای گوارشی و تشخیص پانکراتیت تجویز کند.
نکاتی برای حفظ سلامت پانکراس
حفظ سلامت پانکراس بخش مهمی از حفظ سلامت کلی شما است. چندین کار وجود دارد که میتوانید برای محافظت از این اندام حیاتی انجام دهید، از جمله:
فعالیت بدنی: حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته یا ۳۰ دقیقه در روز، پنج روز در هفته ورزش سبک تا متوسط را هدف قرار دهید. همچنین یافتن حرکتی که از آن لذت میبرید بسیار مهم است. این تمرین ممکن است شامل تمرینات قدرتی، پیاده روی، یوگا، یا شنا و سایر فعالیتهای بدنی باشد.
اجتناب از مصرف دخانیات: سیگار کشیدن یا مصرف تنباکو خطر ابتلا به برخی سرطانها از جمله سرطان پانکراس را تا حد زیادی افزایش میدهد. ترک این عادت میتواند به حفظ سلامت پانکراس شما کمک کند.
به حداقل رساندن مصرف الکل: نوشیدن الکل یک عامل خطرناک برای سرطان پانکراس است. کاهش مصرف الکل میتواند در دراز مدت از پانکراس شما حمایت کند.
نوشیدن مایعات: بیشتر بزرگسالان باید هشت تا ۱۰ لیوان آب در روز بنوشند. مصرف مایعات مورد نیاز بدن میتواند از هضم غذا پشتیبانی کند.
محدود کردن مصرف غذاهای پرچرب: خوردن غذاهای پرچرب میتواند خطر ابتلا به دیابت را افزایش دهد. در عوض سعی کنید از غذاهای گیاهی، غلات کامل یا پروتئین کم چرب مانند ماهی، گوشت بدون چربی، لوبیا، تخم مرغ، آجیل و دانهها استفاده کنید.